"TERMAL SU AZALDI ÖLÜM SÜRECİ BAŞLADI"

Mimarlar Odası Denizli Şubesi, Pamukkale'nin mevcut durumu, karşı karşıya olduğu sorunlar ve geleceğe taşınması adına kritik bir basın açıklamasına ev sahipliği yaptı. 1985 yılından bu yana Pamukkale üzerine çalışmalar yürüten, Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma (ÇEKÜL) Vakfı Denizli Temsilcisi olan Yüksek Mimar Ahmet Yoldaş, 2 yıldır üzerinde çalıştığı ve beyaz travertenlerin dünden bugüne hikayesini anlatan “Pamukkale: Koruma ve Ölüm Süreci” başlıklı kitap çalışmasından veriler paylaşarak yetkililere acil çağrıda bulundu.

"400 LİTREDEN 143 LİTREYE DÜŞTÜ"

Pamukkale'nin varlık nedeninin termal sular olduğunun altını çizen Y. Mimar Ahmet Yoldaş, 2024 yılının Temmuz ve Ağustos aylarında Kültür ve Turizm Müdürlüğünden aldığı resmi verileri kamuoyu ile paylaştı.

Yoldaş, su debisindeki tehlikeli düşüşü şu sözlerle ifade etti:

"Bizim ilgilendiğimiz 90'lı ve 2000'li yıllarda termal su debisi saniyede 350-400 litre arasında seyrediyordu. Geçmiş dönemlerdeki ölçümlere baktığımızda 580 litreye kadar çıktığı dönem var. Ancak 2023 ve 2024 verilerinde suyun 143 litre/saniyeye kadar düştüğünü gördük. Arada hiçbir sıçrama veya yükselme yok, sürekli bir düşüş var. 143 litreye düşmek Pamukkale'nin ölüm sürecine girmesidir. Su çekildiğinde travertenler beyazlığını kaybeder, kararır ve Denizli turizminin omurgası kırılır."

KAÇAK SONDAJLAR VE BAKIMSIZLIK SOS VERİYOR

Termal suların azalmasındaki temel etkenlere değinen Yoldaş, Karahayıt bölgesindeki aşırı ve kaçak sondaj kullanımına, ovadaki tarımsal sulama kuyularına ve kontrolsüz kullanımlara dikkat çekti. Karahayıt'ta kaçak yapı ve sondajların bir kısmının kapatılmasıyla suyun kısa süreliğine 200 litrenin üzerine çıktığını dile getiren Yoldaş, ancak denetimsizlik nedeniyle tekrar 150 litre seviyelerine gerilediğini belirtti. Ayrıca Gölemezli'deki seracılık faaliyetleri ile jeotermal enerji santrallerinin de termal su kaynaklarına etkisinin acilen bilimsel olarak araştırılması gerektiğini vurguladı.

Pamukkale termal sularının azalma nedenleri üzerinde çalışan jeoloji, hidrojeoloji dalındaki uzmanların Pamukkale ve Karahayıt’ta termal su azalmasında; Karahayıt bölgesinde, denetimli denetimsiz aşırı ölçüde termal su kullanımı, Çürüksu vadisinde arazi sulama amaçlı yapılan sondajlar ve küresel ısınma nedeniyle yağışların azalmasının kesin, Gölemezli’de tarım-sera amaçlı kullanım ile Çevredeki enerji üretim tesislerini acilen araştırılması gereken konular olarak görüldüğünü kaydetti.

Alan yönetimi ve bakımsızlık konusundaki aksaklıkları da görsellerle sunan Yoldaş; ST3 (Mistur) ve çevresindeki alanlara yaklaşık 1 yıldır hiç su verilemediğini, kanalların kuruduğunu, yapay çanakların ve doğa yürüyüş yollarının bakımsızlıktan kötü durumda olduğunu dile getirdi.

SUYLA TEMAS ALANLARI VE YERELDEN YÖNETİM ÇAĞRISI

1993 yılında travertenlere girişin yasaklanmasının ardından ziyaretçilerin Pamukkale'yi tam anlamıyla deneyimleyemediğini kaydeden Yoldaş, imar planı revizyonlarında insan ile suyun doğal travertenlerde buluşacağı (Tusan-Koru Otel arası ve ST4 bölgesi) özel alanlar önerdiklerini ancak onaylatamadıklarını hatırlattı. Pamukkale'nin Ankara merkezli bürokrasi yerine yerel dinamiklerce yönetilmesi gerektiğini belirten Yoldaş, şunları kaydetti:

"Pamukkale'nin korunması ve varlığını sürdürmesi mi önemlidir, yoksa otellerin, pansiyonların ve tarımın termal suyu ölçüsüzce kullanması mı? Bunun ciddi bir muhasebesi yapılmalıdır. Pamukkale 400 bin yılda oluştu ancak biz önlem almazsak 40 yıl içinde yok olacak. Yetkilileri ve tüm Denizli'yi bu doğal mirasa sahip çıkmaya davet ediyorum."

DENETİMLİ DOLAŞMA TRAVERTENLERE ZARAR VERMEZ

Termal suyun azalması konusunda önlem alınmasını vurgulayan Yoldaş, “Termal suların korunması öncelikle Pamukkale’nin, ardından Karahayıt’ın da varlık nedenidir. Pamukkale’ye yılda yaklaşık 2.5 milyon yerli-yabancı turistin geldiği bilinmektedir. Denizli turizminin omurgası Pamukkale’dir ve bu ilgiyi sağlayan da termal suların oluşturduğu beyaz traverten teraslarıdır. Termal suların korunarak Pamukkale’nin varlığını sürdürmesi mi önceliklidir, daha önemlidir? Otel, pansiyon ve kaplıcalarda kullanım, tarım amaçlı sulama, seralarda kullanım ve termal enerji üretimi mi öncelikli ve daha önemlidir? Hangisi ilimize ve ülkemize, en genel anlamda, daha fazla katkı ve yarar sağlayacaktır? Tarım amaçlı sulamaya, termal enerji üretimine ve Karahayıt’taki çok amaçlı kullanımlara seçenek çözümler vardır ve bulunabilir. Yalnızca ilimizde ve yakın çevremizde kaplıcalar vardır. Ama Pamukkale-Hierapolis’in doğal alanını oluşturan beyaz traverten teraslarının başka seçeneği yoktur; türünde tektir. Pamukkale’nin termal sularının geliştirilerek korunması, ilimiz, ülkemiz ve tüm insanlık açısından yaşamsal derecede önemlidir ve kaçınılmaz bir zorunluluktur. Pamukkale tarihi yönünün yanında travertenleriyle de Dünya Miras Listesindedir. Travertenleryok olduğunda dünya miras listesinden çıkma olasılığı bile var. Dolayısıyla bu da çok büyük kayıp kentimiz için, Türkiye için, insanlık için çok büyük kayıp olacak. Bir de debiyi azaltmayıp belli bir seviyeye çıkarttıktan Pamukkale'yi insanlara yasaklamayın diyoruz. Yani Pamukkale'nin doğal traverten alanlarında dolaşmanın çıplak ayakla böyle denetimli dolaşmanın travertenlere zarar vermediğini iddia ediyorum. Yani bunun çok örnekleri var. Korumacılar görselliğe indirgediler Pamukkale'nin algılanmasını.Aşağıdan Pamukkale kasabasından yamaçlara beyaza badana edilmiş yamaçlara bakar gibi bakıyorsunuz ya da yukarı çıktığınızda sadece yüzeyden içlerinde su bulunmayan kuru traverten çanaklarını seyrediyorsunuz. Geçmişteki gerçek Pamukkale’yi kimse görmüyor maalesef” ifadelerine yer verdi.