NEDEN SÜREKLİ YORGUNUZ?

Son zamanlarda pek çoğumuzun dilinde aynı cümle var: “Çok yorgun hissediyorum.”

Sabah yataktan kalkmak zor geliyor. İşe gidiyor, gün boyunca onlarca işi yetiştirmeye çalışıyoruz. Eve geldiğimizde ise dinlenmek yerine biraz telefonda oyalanıyor, gece olduğunda “Bugün de hiçbir şey yapamadım.” diyerek yatağa giriyoruz. Ertesi sabah aynı döngü yeniden başlıyor.

Peki gerçekten sadece yoruluyor muyuz?

Bazen mesele birkaç saat daha uyumak değil. Bazen bedenimizin değil, zihnimizin dinlenmeye ihtiyacı var. İşte tam da burada tükenmişlik kavramıyla karşılaşıyoruz.

Tükenmişlik nedir?

Her yorgunluk tükenmişlik değildir.

Tükenmişlik; kişinin uzun süreli ve yoğun stres kaynaklarına maruz kalması sonucunda ortaya çıkabilen, özellikle iş yaşamıyla ilişkili olarak duygusal tükenme, işe veya sorumluluklara karşı uzaklaşma ve yeterlilik hissinde azalma ile kendini gösteren bir durumdur.

Yoğun bir haftanın sonunda hissettiğimiz yorgunlukla, haftalar hatta aylar boyunca devam eden ve dinlenmeyle geçmeyen tükenmişliği birbirinden ayırmak gerekir.

Bir gün çok yorulabiliriz. Birkaç gün dinlenir ve toparlanabiliriz. Ancak kişi uzun süredir “Ne kadar dinlensem de kendime gelemiyorum.” diyorsa, burada yalnızca fiziksel yorgunluktan daha fazlasını düşünmek gerekir.

Peki neden sürekli yorgunuz?

Çünkü yalnızca çalışmıyor, aynı zamanda sürekli “hazır” halde yaşıyoruz.

İş bitiyor ama iş mesajları devam ediyor. Eve geliyoruz ama telefon elimizden düşmüyor. Geleceği, ekonomik kaygıları, ilişkilerimizi ve yetişmesi gereken işleri düşünüyoruz. Bedenimiz koltukta oturuyor olabilir ama zihnimiz hâlâ çalışıyor olabilir.

Üstelik günümüzde yalnızca üretmek değil, sürekli üretken olmak da bir başarı ölçütü gibi görülüyor. Dinlenirken bile kendimizi suçlayabiliyoruz:

“Bugün spor yapmalıydım.”

“Şu işi de bitirebilirdim.”

“Boş boş oturacağıma bir şeyler yapsaydım.”

Böyle düşündüğümüzde dinlenme, zihnimiz için gerçekten dinlenme olmaktan çıkıyor.

Zihinsel yük görünmezdir ama gerçektir

Gün içinde fiziksel olarak çok fazla şey yapmamış olsak bile akşam olduğunda kendimizi bitkin hissedebiliriz. Çünkü zihinsel yük yalnızca yaptığımız işlerden oluşmaz.

Ödenecek faturayı düşünmek, bir yakınımızın sorununu kafaya takmak, işte yapılacakları planlamak, gelecekle ilgili karar vermeye çalışmak ya da yaşadığımız bir problemi tekrar tekrar zihnimizde çevirmek de enerji tüketir.

Özellikle sürekli “Bir sonraki ne?” sorusuyla yaşayan kişilerde zihnin gerçekten dinlenmeye geçmesi zorlaşabilir.

Bu nedenle bazen ihtiyacımız olan şey zihinsel olarak da mola verebilmektir.

Telefonlarımız yeni yorgunluk kaynağımız mı?

İşten çıktığımızda çoğumuzun yaptığı ilk şeylerden biri telefona bakmak. Sosyal medya, mesajlar, haberler, videolar…

“Biraz kafam dağılsın.” diyerek telefonumuzu elimize alıyoruz. Ancak dikkatimizi dağıtmak her zaman dinlenmek anlamına gelmiyor.

Sürekli yeni içeriklere maruz kalmak ve bir içerikten diğerine geçmek zihnimizin yeni uyaranlarla karşılaşmaya devam etmesine neden oluyor. Üstelik sosyal medyada yalnızca kendi hayatımızı yaşamıyor, aynı anda yüzlerce kişinin hayatına tanıklık ediyoruz.

Biri evleniyor, biri iş değiştiriyor, biri seyahat ediyor, biri yeni bir eve taşınıyor… Farkında olmadan kendi hayatımızı başkalarının hayatıyla karşılaştırmaya başlıyoruz. Böylece dinlenmeye çalışırken bile zihinsel hareketlilik devam edebiliyor.

Tükenmişliğin işaretleri nelerdir?

Tükenmişlik herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Ancak bazı belirtiler dikkat çekicidir:

* Sabahları işe veya günlük sorumluluklara başlamakta zorlanmak,

* Sürekli yorgun ve enerjisiz hissetmek,

* Daha önce keyif veren şeylerden uzaklaşmak,

* İşe veya insanlara karşı tahammülün azalması,

* Daha çabuk öfkelenmek veya alıngan olmak,

* “Ne yaparsam yapayım yetmiyor.” düşüncesine kapılmak,

* Kendini başarısız veya yetersiz hissetmek,

* Sürekli ertelemek ve işe karşı isteksizlik,

* Dinlenmeye rağmen toparlanamamak.

Özellikle “Eskiden böyle değildim.” cümlesi önemli bir ipucu olabilir.

Çünkü tükenmişlik yalnızca kişinin enerjisini değil, kendisiyle ve yaptığı işle kurduğu ilişkiyi de değiştirebilir.

Dinlenmek neden bu kadar zorlaştı?

Belki de modern insanın en büyük yanılgılarından biri şu:

“Önce her şeyi bitireyim, sonra dinlenirim.”

Oysa hayatın hiçbir döneminde gerçekten “her şeyin bittiği” bir an gelmeyebilir. Bir iş biter, başka bir iş başlar. Bir sorumluluk tamamlanır, yenisi gelir. Eğer dinlenmeyi bütün sorumluluklarımız bittikten sonraya bırakırsak, belki de hiç dinlenemeyiz.

Dinlenmek tembellik değildir.

Uyumak, yürüyüş yapmak, arkadaşımızla kahve içmek ya da bir akşam hiçbir şey üretmemek zamanımızı boşa harcadığımız anlamına gelmez. Aksine dinlenme, psikolojik olarak sürdürülebilir bir hayatın ihtiyaçlarından biridir.

Kendimizi tükenmiş hissediyorsak ne yapabiliriz?

Öncelikle kendi yorgunluğumuzu fark etmek önemli.

“Ben neden böyleyim?” diye kendimizi eleştirmek yerine, “Beni bu kadar yoran şey ne?” diye sormak daha işlevsel olabilir.

Gün içinde gerçekten telefondan uzak kısa molalar vermek, uyku düzenine dikkat etmek, iş ve özel hayat arasındaki sınırları korumak, sürekli ulaşılabilir olma halini azaltmak ve keyif veren aktivitelere yeniden yer açmak iyi bir başlangıç olabilir.

Ve belki de en önemlisi…

Her şeyi tek başımıza çözmek zorunda değiliz.

Uzun süredir devam eden yoğun yorgunluk, isteksizlik, uyku veya iştah değişiklikleri, günlük işlevlerde belirgin düşüş ya da yaşamdan alınan keyifte ciddi azalma varsa bunu yalnızca “yoğun bir dönemden geçiyorum” diyerek geçiştirmemek gerekir.

Çünkü bazen bedenimizin verdiği mesaj çok basittir. Böyle durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, kişinin yaşadığı süreci anlamlandırması ve ihtiyaçlarını fark etmesi açısından önemli bir adım olabilir.