BUĞDAY ÜRETİMİNDE REKOR PAMUKTA TARİHİ DÜŞÜŞ BEKLENİYOR

Bitkisel üretimde 2026 yılında, buğday üretiminde büyük artış beklenirken pamuk üretiminin sert düşüş kaydetmesi bekleniyor.Ülke genelinde buğday üretimine ciddi bir yönelme var. Buğday ekimindeki artışın birçok nedeni var. İlk akla gelenler, su sorunu, alternatif ürünlerin fiyatının düşük kalması ve Toprak Mahsulleri Ofisi tarafından fiyat açıklanarak satın alınması. Bir anlamda alım garantisinin olması. Bütün bu nedenle ülke genelinde buğday üretim alanlarını artırdı. İklim şartları da uygun olursa, Türkiye’nin 2026 yılı buğday üretiminin 22 milyon ton seviyelerinde olacağı tahmin ediliyor.

Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürü Ahmet Güldal, buğday üretim alanlarındaki artışın farkında olduklarını belirterek, daha önce 22 milyon tonun üzerinde rekoltenin görüldüğünü ve Ofis’in 13 milyon tonu aşkın buğday alımı yaptığını söyledi. Bu nedenle üretim artışına hazırlıklı olduklarını ve üreticiyi mağdur etmeyeceklerini söyledi.

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin Aralık 2025 Fenolojik Değerlendirme(Saha Araştırması) Raporu’nda da hububattaki son duruma bakıldığında buğday ve arpa üretimine ciddi bir yönelme olduğu dikkat çekiyor.

Rapora göre, bölgeler bazında hububat ve bakliyat ürünlerindeki son durum özetle şöyle:

İç Anadolu’da pancar ve mısırdan buğday ile arpaya kaçış var

Türkiye buğday ekim alanlarının yüzde 36’sını ve toplam buğday üretiminin yüzde 33’ünü gerçekleştiren İç Anadolu Bölgesi’nde hububat ekilişleri tamamlanmış, çıkışlar büyük oranda gerçekleşmiştir. Su sorunu nedeniyle şekerpancarı ve mısır üretiminden buğday ve arpa üretimine kaçış var.Yüksek gübre maliyetleri, gübre tercihlerinde değişime yol açmış; sertifikalı tohum kullanımında bazı illerde düşüş gözlenmiştir. Eskişehir’de köstebek zararında ciddi artış olduğu gözlemlenmektedir. Konya’da geçen yıl yoğun olarak gözlenen fare galerilerinin bu yıl da mevcut olduğu tespit edilmiştir.

Aksaray’da, su ihtiyacı yüksek olan şeker pancarı (Şereflikoçhisar) ve mısır (Eskil) ekilişlerinin kısıtlandığı alanlarda arpa ve buğdaya geçiş olduğu bilgisi alınmıştır.Kayseri’de, son yıllarda yaşanan meteorolojik kuraklık nedeniyle hububat dışı sulu tarımdan hububat ekilişine yönelimlerin etkisiyle ekilişlerin geçen yıla oranla yüzde 6 arttığı öngörülmektedir. Ayrıca makarnalık buğdaydan yüzde 8 oranında ekmeklik buğdaya, yüzde 3 oranında ise arpaya geçiş olacağı değerlendirilmektedir.

Nadas alanları artıyor

Kırıkkale’de, makarnalık ve ekmeklik buğday fiyatlarının aynı seviyede olması ve verim/kalite düşüklüğü yaşanması gibi nedenlerle makarnalık buğday ekilişinin geçen yıla oranla yüzde 8-10 azaldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kontrolü yapılacak münavebe sistemi kapsamında ekmeklik buğday ekim alanlarından yüzde 8-10 oranında nadas ve arpaya geçişlerin olması beklenmektedir. Yeterli yağış alınamaması nedeniyle nadas alanlarının yüzde 5-7 arttığı, arpa ekilişlerinin ise yüzde 10-15 oranında yükseldiği tespit edilmiştir.

Kırşehir’de ÇKS kayıtları ve yapılan arazi gözlemlerine göre nadas alanlarında yüzde 10 artış belirlenmiştir. Kaman ilçesinde bulunan Çiftlikbala ve Darıözü sulama göletlerinde su seviyesinin çok düşük olması nedeniyle bu göletlerin çevresinde sulu tarım yapılamayacağı tespit edilmiştir. Hirfanlı Barajı ve Değirmenözü Sulama Göletinde ise durumun nispeten daha iyi olduğu ve sulu tarım için kullanılabileceği gözlemlenmiştir. Henüz ekim yapmayan çiftçilerle yapılan görüşmelerde, beklenen yağışların gerçekleşmesi halinde nohut ve ayçiçeği ekilişi yapılacağı; yağışların yetersiz kalması durumunda ise bu arazilerin nadasa bırakılacağı bilgisi alınmıştır.Kırşehir’de makarnalık buğdaydan ekmeklik buğday ve arpaya yüzde 5 oranında geçiş beklenmekte olup, ÇKS başvurularının tamamlanmasıyla bu durumun ocak ayında netlik kazanacağı öngörülmektedir.

Karaman’da mısırdan buğdaya geçiş var

Konya’da makarnalık buğday ve arpa ekilişlerinden ekmeklik buğday ekilişine geçişlerin olduğu tespit edilmiştir. Karaman’da mısır ekilişinden yüzde 10-15 oranında ekmeklik buğday ekilişine geçiş olacağı öngörülmektedir. Sulanan arazilerde yaşanan kuraklık, topraktaki su seviyesinin yetersizliği ile sulama ve mısır kurutma maliyetlerinin yüksekliği gibi nedenlerle mısır ve ayçiçeğinden hububata geçişlerin artacağı değerlendirilmektedir.

Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde 2025 yılında yaşanan kuraklık ve verim kayıpları nedeniyle mercimek ve nohuttan bu yıl ekmeklik buğdaya geçiş olacağı bilgisi alınmıştır. Yozgat’ta ise nohuttan hububata yüzde 5 oranında geçiş olacağı tahmin edilmektedir.Genel olarak bölgede nadas alanlarında artış eğilimi dikkat çekmekte olup, ürün deseninde arpa ve ekmeklik buğday lehine bir yönelim olduğu değerlendirilmektedir.

Güneydoğu’da pamuk yerine buğday ve mercimek tercih ediliyor

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye’deki buğday ekiliş alanlarının yüzde 16’sını, toplam buğday üretiminin yüzde 22’sini gerçekleştiriyor. Hububat ve bakliyatta Aralık ayı itibariyle bölgedeki durum özetle şöyle:Alınan yağışların etkisiyle genel verim beklentisinin önceki yıla kıyasla daha yüksek olacak. Diyarbakır’da kıraç alanlarda arpa ekili alanlarda ciddi artış, ayrıca kırmızı mercimek ekilişinde de bir miktar artış olduğu tespit edilmiştir.

Şanlıurfa’da arpadan mercimeğe yüzde 5, pamuktan makarnalık buğdaya yüzde 5 oranında yönelim gözlenirken, pamuk ekilişinde yaşanan yüzde 15’lik azalışın yüzde 5’inin makarnalık buğday, yüzde 5’inin mercimek, yüzde 5’inin ise mısır ve nohut lehine olacağı tahmin edilmektedir. Adıyaman’da yer yer mısır ve pamuk arazilerinden buğday ve arpaya geçişlerin olduğu tespit edilmiştir.Batman’da buğday ve arpa ekili alanlardan kırmızı mercimeğe, mısır ekili alanlardan ise münavebe uygulamaları nedeniyle buğdaya geçiş olacağı öngörülmektedir. İlde ekilişler arası geçişler değerlendirildiğinde, buğday ve arpa ekili alanlarda kayda değer bir değişim beklenmezken, kırmızı mercimek ekili alanlarda yüzde 10 artış, mısır ekili alanlarda ise yüzde 10 azalış olacağı tahmin edilmektedir.

Gaziantep’te su kısıtlaması arpa ve buğdayı öne çıkarıyor

Gaziantep’te barajların doluluk oranlarının düşük seviyede olması ve yeterli yağış alınamaması nedenleriyle sulama birlikleri tarafından bostan ürünleri (domates, biber, patlıcan, karpuz vb.) ile her türlü ikinci ürüne sulama suyu verilemeyeceği bilgisi alınmıştır. Bu durumun etkisiyle arpa ekilişlerinde yüzde 15, ekmeklik ve makarnalık buğday ekilişlerinde ise yüzde 10 oranında artış olacağı değerlendirilmektedir.

Trakya’da kanola, Balıkesir’de buğday ve arpa üretimi artıyor

Marmara Bölgesi ülke buğday ekiliş alanlarının yüzde 11’ini, toplam buğday üretiminin yüzde 13’üni karşılıyor. Son yıllarda ayçiçeğinde yaşanan kuraklığa bağlı verim kayıpları nedeniyle Tekirdağ’da ayçiçeğinden kanola ve özellikle arpaya; Edirne ve Kırklareli’nde ise kanolaya geçişler yaşanmıştır. Balıkesir’de, kazancının ayçiçeği gibi diğer ürünlere kıyasla daha yüksek olması sebebiyle arpa ve buğday ekilişlerine yönelim olduğu; Sakarya’da ise mısırdan arpa ve buğdaya geçişlerin gözlendiği bildirilmektedir.

Amasya ve Tokat’ta da buğday ekimi arttı

Karadeniz Bölgesi, buğday ekiliş alanlarının yüzde 10’u, toplam buğday üretiminin yüzde 8’ine sahip.Amasya’da yaşanan su sıkıntısı nedeniyle ayçiçeği, mısır ve soğan ekilişinden yüzde 3-5 oranında buğdaya, yüzde 5 oranında da arpaya geçiş olacağı belirtilmektedir. Tokat’ta buğday ekilişinde yüzde 5-7 artış olacağı, arpa ekilişinin ise geçen yılla aynı oranda olacağı bilgilerine ulaşılmıştır.

Kahramanmaraş ve Hatay’da pamuk yerine buğday ekimi arttı

Akdeniz Bölgesi, ülke buğday ekiliş alanlarının yüzde 8’ine ve toplam buğday üretiminin yüzde 9’una sahip.Kahramanmaraş’ta pamuk ve cin mısırdan hububata, Hatay’da pamuk fiyatlarının beklentinin altında kalması, üretim maliyeti ve su kaynaklarının sınırlı olması nedenleriyle pamuktan buğday ve ayçiçeğine yönelmeler söz konusudur. Adana’da makarnalık buğday ve üst üste ayçiçeği ekilen yerlerde münavebeden kaynaklı arpaya yüzde 10 oranında geçiş gözlenmiştir.

Doğu’da yem bitkilerine kayış var

Doğu Anadolu Bölgesi, buğday ekiliş alanlarının yüzde 10’una sahipken, toplam buğday üretimindeki payı yüzde 9 seviyesinde.Muş’ta pancar yerlerinden arpaya geçiş olacağı tahmin edilmektedir. Ağrı’da yüzde 5, Bayburt’ta yüzde 1, Erzincan’da yüzde 15, Erzurum’da yüzde 5, Gümüşhane’de yüzde 5,Iğdır’da yüzde 10 oranında buğdaydan yem bitkilerine, Kars’ta yüzde 5 oranında yem bitkilerinden buğdaya geçiş söz konusudur.

Ege’de pamuk ve mısırdan hububata geçiş var

Ege Bölgesi, Türkiye buğday ekiliş alanlarının yüzde 8’ine sahip ve toplam buğday üretiminin yüzde 7’sini gerçekleştiriyor.İzmir, Denizli ve Aydın çevresinde baraj doluluk oranlarının düşüklüğü ve pamukta yaşanan fiyat belirsizlikleri nedenleriyle pamuk ve mısırdan hububata belirgin bir yönelim olmuştur.

Afyonkarahisar’da özellikle makarnalık buğdaydan diğer ürünlere (tütün, diğer hububat, yem bitkileri, silajlık mısır, ayçiçeği) yüzde 7-10 geçiş olabileceği değerlendirilmektedir. Burdur ve Antalya’da makarnalık buğdaydan ekmeklik buğdaya geçiş olduğu değerlendirilmektedir.

Arpa ve ekmeklik buğdaya belirgin yönelme var

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin raporunda hububat ile ilgili genel değerlendirmede arpa ve ekmeklik buğdaya belirgin bir yönelme olduğu belirtilerek bunun gerekçesi özetle şöyle ifade ediliyor: “Ürün desenine bakıldığında, ülke genelinde meteorolojik kuraklık, su kısıtı, girdi maliyetleri ve bazı ürünlerde yaşanan fiyat belirsizlikleri nedenleriyle arpa ve ekmeklik buğday lehine belirgin bir yönelim olduğu görülmektedir. Ayçiçeği, pamuk ve mısırdan buğday ve arpaya geçiş Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde yaygın şekilde gözlenmektedir. Makarnalık buğdaydan ekmeklik buğday ve arpaya geçiş özellikle İç Anadolu, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde öne çıkarken, Doğu Anadolu’nun bazı illerinde yem bitkilerine yönelim artmış, Kars’ta ise yem bitkilerinden buğdaya sınırlı bir geri dönüş yaşanmıştır. Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu’nun bazı kesimlerinde ise münavebe ve maliyet avantajı nedeniyle mercimek ve nohut gibi baklagil ekilişlerinde artış eğilimi dikkat çekmektedir. İç Anadolu Bölgesi’nde yağış belirsizliği ve su kısıtı nedeniyle nadas alanlarında artış yaşandığı değerlendirilmektedir.

Mevcut saha gözlemleri ve değerlendirmeler doğrultusunda, Türkiye genelinde hububat üretiminde ekiliş alanları bakımından arpa ve ekmeklik buğday ağırlığının arttığı, makarnalık buğday, özellikle pamuk ve mısır gibi ürünlerde ise göreceli bir daralma yaşandığı değerlendirilmektedir. Nihai verim ve üretim miktarlarının şekillenmesinde ocak-mart döneminde alınacak yağışların miktarı ve dağılımı, kar örtüsünün sürekliliği ile bahar yağışlarının zamanlamasının belirleyici olacağı öngörülmektedir.

Şanlıurfa’da pamuk yerine yer fıstığı ekiliyor

Ülke genelinde pamuk üretiminden çok büyük kaçış var. Aydın Söke, İzmir Bergama, Menemen, Adana Çukurova, Diyarbakır Bismil, Hatay Amik Ovası, Antalya ve Türkiye’nin en fazla pamuk üretiminin yapıldığı GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) bölgesinde, üretici pamuk ekiminden kaçıyor. Artan maliyetlere rağmen son 4 sezondur pamuk fiyatları yerinde sayıyor. Amerika Tarım Bakanlığı bile yayınladığı raporda Türkiye’de pamuk fiyatının maliyetlerin altında kaldığını yazdı.

Pamuk üretiminde bu sezon tarihi düşüş yaşanması bekleniyor. Ekim alanlarının daralması ve üretimin de en düşük seviyeye inmesi bekleniyor. Pamuk ekiminden vazgeçen çiftçiler bölgesine göre çok farklı ürünler ekiyor. Su sorunu olan yerlerde buğday tercih edilirken, fiyatı yüksek ve para kazandıracağına inanılan ürünler tercih ediliyor.

Türkiye’de en fazla pamuk üretilen Şanlıurfa’da pamuk yerine yer fıstığı üretimine yönelenler var. Üreticiler bu yönelmede su parasının yüksek olmasının da etkili olduğunu ifade ediyor. Pamukta dekar başına 2 bin 800 lira ücret alınırken yer fıstığında 754 lira alınıyor.

Pembe kurt hastalığı pamuktan kaçışı hızlandırdı

Şanlıurfa’daki üreticilerin verdiği bilgiye göre pamuğun para etmemesi üretimden kaçışın en önemli nedenlerinden birisi. Bir diğer neden ise bölgede son yıllarda yaygınlaşan pembe kurt zararlısı. Bu zararlı nedeniyle verim yarı yarıya azaldığı için üretici pamuk ekmek istemiyor.

Özetle, 2026 yılında iklim şartları normal seyrederse özellikle ekmeklik buğday üretiminde rekor artış olması ve arpa üretiminde de ciddi artış olması bekleniyor. Pamukta ise tehlike çanları çalıyor. Tam 4 sezondur fiyatlar yerinde saydığı için çiftçi pamuk ekmek istemiyor. Pamuk üretiminin çok sert düşmesi ve ithalatın artması öngörülüyor.

Kırmızı mercimek üretiminde ciddi artış bekleniyor

Türkiye, kırmızı mercimek üretiminin yüzde 98’i Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde üretiliyor. Kırmızı mercimek ekiliş alanlarının yüzde 97’si bu bölgede.

Diyarbakır yöresinde fiyatların diğer ürünlere kıyasla yüksek olması ve münavebe uygulamaları nedeniyle geçen yıla göre buğday ve arpadan kırmızı mercimeğe ciddi bir kayış olduğu,

Şanlıurfa yöresinde yüzde 5 pamuk ve yüzde 5 arpadan kırmızı mercimeğe yüzde 10’luk bir kayış oldu. Batman yöresinde münavebe uygulaması nedeniyle buğday ve arpa ekiliş alanlarından kırmızı mercimeğe yüzde 10’luk bir kayış olduğu gözlemlenmiştir.

Gaziantep yöresinde ise baraj doluluk oranlarının düşük olması ve yeterli yağışların gerçekleşmemesi nedeniyle sulama birlikleri tarafından domates, biber, patlıcan, karpuz vb. bostan ürünleri ile tüm ikinci ürünlere sulama desteği verilmeyeceği bildirilmiştir. Bu nedenle kırmızı mercimek ekilişlerinde bu yörede de artışların olacağı öngörülmektedir. Bölge genelinde geçen yıla göre kırmızı mercimek ekilişlerinde ciddi bir artış olacağı tahmin edilmektedir.