KIRMIZI VE SİYAH: ERKEN DÖNEM SINIF MÜCADELESİ

Türkçeye Kızıl ve Kara adıyla da çevrilen bu eseri Stendhal 1830 yılında yayınlamıştır. Stendhal’ın yayınlanan ikinci romanı olan bu eser, Parma Manastırı ile birlikte yazarın en önemli eserleri arasında gösterilir.

Stendhal 1827 yılında gerçekleşen gerçek bir olayı kurgunun iskeleti olarak kullanmıştır. Antoine Berthet isimli bir papaz okulu öğrencisi çocuklarına ders vermek için aristokrat bir ailenin yanında çalışırken, evin hanımı Madam Michoud ile aşk yaşamaya başlar. Olaylar öyle gelişir ki papaz okulu öğrencisi kilisede cinayet işlemekle suçlanır ve sonunda giyotinle idam edilir. Okuduğum kitap İletişim Yayınlarından Şerif Hulisi çevirisi ile basılmış. Önsüzü ve sonsözü ve olayın mahkeme kayıtları ile meraklısı için gerçekten dolu dolu bir eser olmuş.

Kırmızı ve Siyah, Stendhal’in en önemli eserlerinden biri olarak, bireyin toplum içindeki yükselme arzusunu ve bunun yarattığı iç çatışmaları derinlemesine işler. Romanın merkezinde yer alan JulienSorel, alt sınıftan gelmesine rağmen zekâsı ve hırsıyla aristokrat çevrelere girmeye çalışan bir gençtir. Ancak bu yükseliş çabası, onun hem duygusal hem de ahlaki açıdan parçalanmasına yol açar.

 Yetersiz eğitim ve ahlak bilgisi ile büyük işler başarmaya çalışan JulienSorel’in doğru olmaktan uzak çıkarımları büyük hatalar yapmasına yol açmış ve kendi sonunu hazırlamıştır. Bu durum rahmetli Uğur Mumcu’nun "Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak" sözünü akıllara getirir. Çünkü Sorel’in eğitimi Napolyon’un hayatını konu alan bir kitapokumaktan, bir rahipten aldığı Latince ve din bilgisi ile babasının arkadaşı bir ustadan aldığı görgüden ibarettir.

Eserde “kırmızı” ve “siyah” sembolleri, dönemin iki temel güç alanını temsil eder: askerlik ve din. Julien’in bu iki alan arasında gidip gelmesi, aslında onun kimlik arayışını ve kararsızlığını yansıtır. Fransız aristokrasi sisteminin öğeleri olan askerlik ve din kurumu ile Restorasyon Dönemi Fransa’sının sınıfsal yapısını ve ikiyüzlü ahlak anlayışı eleştirilir. Yazar, özellikle aristokrasinin yapay değerlerini ve burjuvazinin yükselişini ironik bir dille sorgular.

Stendhal’in metni ince göndermeler ve alaylar ile zenginleşir. Bazen bir Moliere okur gibi, bazen de Cem Yılmaz izler gibi okuyucuyu gülümsetir yazar.

Kırmızı ve Siyah, bireysel hırs ile toplumsal baskı arasındaki çatışmayı etkileyici bir biçimde anlatan, psikolojik derinliği yüksek bir romandır. Stendhal, karakterinin iç dünyasını ayrıntılı biçimde vererek psikolojik roman türünün erken ve güçlü örneklerinden birini ortaya koyar.Realist bir eser olarak güçlü karakter tahlilleri ve varoluşçuluk esintileri taşır. Ancak yer yer uzun iç çözümlemeler tempoyu yavaşlatmaktadır.

Stendhal halk ve üst sınıf arasındaki keskin farkı net bir şekilde çizmiştir. Örneğin okuyucunun eserde sık sık karşılaştığı duvar metaforu üst ve alt sınıf arasındaki ayrımı çok net anlatır.

Son olarak Julien’i ölüme götüren şey işlediği suç mudur yoksadava boyunca burjuvaziye ve aristokrasiye karşı sergilediği dik duruş ve sınıf bilinci midir? Burada okuyucuya sorum şudur: Kariyerlerini hırsları üzerine kuran modern bireyin Julien’den farkı var mıdır?

Çok beğendiğim bu esere puanım 8. İyi okumalar…