YIRTIK - Yırtılan Hayatlar
Bir dönem birlikte çalışma zevkine eriştiğim yazar ve eğitimci arkadaşım Levent Tatar 1979 Maraş doğumlu. Felsefe grubu öğretmeni olarak Mersin’de çalışıyor. 2023 yılında basılan ilk kitabı Köy – Yokluk Hayatlar küçük ama dev bir eser. Levent 90 sayfaya birçok yaşam, birçok hikâye, birçok duygu, bir dolu hüzün sığdırmış.

Konumuz olan ikinci kitabı Yırtık, 40 Kitap Yayınevinden Eylül ayında taze yeni çıktı. Levent bu sefer kalemini kısmamış, 300 sayfaya yaklaşan bir roman ortaya çıkarmış. İlk baştan söyleyeyim çıraklık döneminde böyle güzel bir eser yaratmış olmasını takdir etmemek elde değil.
Yırtık da Köy hikâyeleri gibi köy edebiyatına dâhil edilebilir. Ama aynı zamanda tarihi bir roman. Hikâyenin geçtiği seneler Demokrat Partinin iktidarının ilk yılları. Sahne olarak kullanılan Cerit köyü, henüz medeniyetle tanışmamış ücra bir dağ köyü. Dekor ise yokluk, zorluk, yoksulluk.
Meraklıları hatırlayacaklardır, Menderes hükümeti batılı devletlere yaranma, NATO’ya kabul edilme ve belki de az biraz maddi yardım alma umuduyla 1950 yılı Haziran ayında başlayan Kore Savaşı için Temmuz ayında asker gönderme kararı almıştı. İlk Mehmetçiklerimiz de Eylül ayında yola çıkmıştı. Levent’in kitabın ilk sayfalarında çok yerinde ve doğru bir şekilde Cemil Meriç’ten alıntıladığı gibi; “.. köy halkı iki şey için hatırlanmıştır. Savaş ve vergi…” Kore savaşı esnasında olan budur, hikâyemize de zemin olmuştur.

Cerit köyü sakini Adem henüz 19’unda, kendi halinde bir gençtir. Muhtarın kızını sevmekte, köy işlerinden fırsat buldukça dağ tepe dolaşmaktadır. Hükümet tüm organları ile savaş makinası için öğütülecek gönüllü toplamaya çalışırken, köyde muhtar ve yardakçıları hükümetten aldıkları güç ile köyün gençleri üzerindeki baskı ve tacizlerini devam etmektedir. Çeşitli söylemlerle, kâh vaatlerle kâh tehditle köyün gençlerini gönüllü yazılmaya ikna etmeye çalışırlar.
Adem ve ailesi bu savaş işine hiç meyil göstermemekle birlikte küçücük köyde baskıyı hissetmemek elde değildir. Adem bu işten sıyrılmak için elinden geleni yapsa da köylünün amansız tacizlerinden bıkar. Ailesinin karşı çıkmasına rağmen ismini gönüllü olarak yazdırmak zorunda kalır. Çünkü bu gönüllü yazılma işinin başında sevdiği kızın muhtar babası bulunmaktadır. Yazılır yazılmasına da köyüne dönmek üzere ilk fırsatta kaçar yolda. Saklanır evinde, hayvan damında gizli bir bölüme, canlı canlı girer sanki mezara.
Aslında Levent’in değindiği konu bir kelebek etkisidir: Dünyanın öte ucundaki bir durumun, Anadolu’nun bir köyündeki hanede yarattığı bir sorundur kitabın konusu. Özelde ise iktidar ve güç odaklarının baskısı sonucu, bireyin yaşadığı ikilem ve sorunlardır. Adem gönüllü olmadan önce de, kaçıp gelip köye sığındığında da savaş, ölüm, zorluk, hayatta kalma gibi kavramları sürekli sorgulamaktadır. Eser, kişisel seçimler kadar toplumsal baskıların da şekillendirdiği hayatların trajik öyküsünü anlatılır. Hatta toplumsal gerçekçilik ve varoluşçuluk arasında güzel bir denge kurarak, Adem’in sıkıntılarını okuyucuya da yaşatır yazar. Adem’in zihinsel ve fiziksel çöküşü, hüzünlü ve melankolik bir tarzda anlatılır.
Adem haricindeki karakterler üzerinde çok durulmadan, çoğunlukla baş karakter üzerinden anlatarak kolaya kaçmış yazarımız. Belki de kağıt ve basım masrafını düşünmüş olabilir, çünkü eserin 500 sayfayı bulması hiç de zor değil. Mesela ilginç bir karakter olan Deli Tekin üzerinden daha çok ekmek yenir bence.
Yazar kadim Anadolu ağızda yüzyıllardır dilden dile söylene gelen birçok söylenceye ince göndermeler yapıyor. Bunları anlamak ve irdelemek için satırları tek tek çizerek okumak lazım. Örneğin Ademin kaçtı andan, hikayenin sonuna kadar peşini bırakmayan beyaz yılkı atı metaforunu iyi anlamak şart.
Kitabın iyi bir editörlük aşamasından geçmediğini düşünüyorum. Birkaç çarpıcı dilbilgisi ve yazım yanlışı ile karşılaşıyor okuyucu. Ayrıca bazı cümlelere editoryal dokunuş gerektiği hissediliyor. Yine de böyle genç bir yazarın böyle dolu dolu bir eser ile karşımıza çıkmasının birçok okuyucuyu şaşırtacağını düşünüyorum. Yaşar Kemal, Hasan Ali Toptaş ve Fakir Baykurt arasında bir yerlerde dolaşıyor yazarımız. Beğendiğim esere puanım 7.
Akılda Kalanlar
Diyelim ki birisi gülerek gitti ölüme! Ya sonrası? Sonrası koca bir bilinmezlik. Bilmediğimiz bütün bu şeylerin toplamına ölüm demişiz de, köşe bucak kaçıyoruz belki de ondan.
… konuşmada geçen bomba sesleri ve yanan mermiler bir olup dinleyicilerin burunlarına barut ve çürümüş insan kokusu bulaştırdılar. … Nefes aldıkça dinleyenlerin içine hava yerine kışla kokusu doldu böylece.
Köyün yaşlı kadınları kıpırtılar halinde bazı dualar okuduktan sonra buruşuk avuçlarına dökülen fısıltıları yüzlerine çaldılar.
Şu insan çok acayip bir varlık olsa gerek. Canını ortaya koyup yok olma ihtimalini bile göze alarak, var olmaya çalışması ne garip. (gerçekten öyle)
Yolun açık olsun oğul, uğurlar ola! Kendine mukayyet ol! Diye Adem’in kulağına fısıldarken sesi kuru ağaçlar gibi çataldı. Biraz daha konuşsa bütün dallar çıt diye kırılacaktı sanki.
Nine belli ki evladına yanıyor diye düşündü. Analar evlatlarının evlatlarını büyütmemeli, sevmeli…
Belki iyi kazma kürek kullanırım deseydim bir iş verirlerdi. İlle de silah al demezlerdi ya, ille de öl! demezlerdi belki de.
İnsan zamanın bıçakları arasında döndü mü sivrilir… kalemin ucu da kırılır, körelir de, boyu da kısalır. Merak etme insan bu, yaşar gider yine de.
Bazen de toprak gibidir insan. Altını üstüne getirmedin mi verim vermez.
Sesine ses değince çoğalıp ancak o zaman insan oluyordu insan. Ve acılarını ancak insan alıyordu insanın. Ve acıyı ancak insan verdi insana.
Şimdi Adem meydanın tam ortasında gözlerini dikmiş muhtarı izlerken, başka bir Adem Asuman’ın kapısını yumrukluyor, başka bir Adem mezarlıktaki ağcın altında Asuman’a bakarken, başka bir Adem dağlarda Yoldaş’ı arıyor olabilirdi.
Diğer Yazılar




