850 YILLIK GELENEK: YATAĞAN

Yatağan… Denizli’nin Serinhisar ilçesine bağlı, kökleri neredeyse bin yıla uzanan bir kasaba. Bir zamanlar kor ateşli ocaklarında imparatorlukların kaderini çizen kılıçların dövüldüğü bir kasaba.

Yatağan bugün belki de tarihindeki en büyük sınavla karşı karşıya. Üretim teknolojilerinin son hızla geliştiği ve buna bağlı olarak tüketim alışkanlıklarının hızla değiştiği günümüzde Yatağan’ın önünde büyük bir sınav var.

ATEŞLE YAZILAN TARİH

Önce Yatağan’ın geçmişine ve bugün geldiği noktaya bir bakalım.

Yatağan’da demircilik ve bıçakçılık zanaatının kökleri Türkler tarafından fethedildiği yıllara dayanıyor. Bölgenin fethinde büyük rolü olan Selçuklu uç beyi Yatağan Baba (Osman Bey) hem usta bir demirci hem de Yatağan’da demircilik zanaatını başlatan kişi olarak anılıyor.

Yatağan kasabası yüzyıllar boyunca Osmanlı ordusunun silahlarını üretti. Yatağan Kılıcı padişahların elinde adaletin ve kudretin çelikten birer simgesi oldu. Yeniçeriler bellerinde heybetli bir imza gibi Yatağan Kılıcı’nı kuşandılar. Ege’nin Efeleri Yatağan kamalarını ve hançerlerini yüzyıllarca yanlarından eksik etmedi.

Günümüzde Yatağan’da yaklaşık 300 adet demir-bıçak atölyesi mevcut. Bu atölyelerde bıçak, çakı, kılıç, pala, tahra, balta, makas, kırklık (koyun makası) ve koyun çanı gibi birçok ürün üretiliyor. Atölyelerin çoğu küçük çaplı aile atölyeleri. Yatağan’da ailesi demirci bıçakçı olan hemen her çocuk okuldan önce atölyeye giriyor ve daha çocuk yaşta zanaatı öğrenmeye başlıyor. Ve bu değerli miras yüzyıllardır babadan oğula, ustadan çırağa aktarılıyor.

DEĞİŞEN DÜNYA

Bugün ise Yatağan’ın önünde büyük bir sınav var.

Bir tarafta 850 yıllık, dünya çapında bilinen güçlü ve zengin bir miras var. Aile üyeleri ile üretim yapılıyor olmasının getirdiği güçlü zanaat kültürü var. Yatağan Kılıcı gibi dünya kılıç literatüründe güçlü yeri olan bir imzamız var. Yatağan Bıçağı gibi yurdun dört yanında kalitesiyle nam salmış saygıyla anılan bir markamız var.

Diğer tarafta ise Yatağan’ın değerli mirasını günümüz dünyasına anlatacak ve pazarlayacak modern becerilerdeki ciddi eksiklikler var. Yatağan markasının iletişimini yapma görevini üstlenen bir kurum yok. Yatağanlı üreticilerin önemli bir kısmı pazarlama, e-ticaret ve markalaşma konusunda yeterli donanıma sahip değil. Çoğu üretici markasız ya da fason üretim yapıyor.

Ve bütün bu tablo içerisinde çok önemli bir başka sorun daha var. Çeliği ateşle ve örsle terbiye eden köklü el işçiliği, yerini hızla seri üretimin mekanik soğukluğuna bırakıyor. Bu teknolojik dönüşüm her ne kadar üretim kapasitesini artırsa da Yatağan Bıçağına ve Yatağan Kılıcına asıl değerini veren o benzersiz usta ruhunu ve sanatsal kimliği zayıflatıyor. Geleneksel ustalığın teknolojiyle doğru kaynaşamaması, bu şanlı mirası küresel bir zanaat markası olmaktan çıkarıp sıradan bir endüstriyel meta haline dönüştürme riski taşıyor.

Yatağan’ın kadim gücü değişen yeni dünyanın getirdiği şartlar karşısında önemli bir sınav verecek.

UYUYAN DEV

Peki Yatağan bu sınava ne kadar hazır? Doğrusunu söylemek gerekirse Yatağan uykudaki bir dev gibi. Muazzam bir gücü ve inanılmaz bir geçmişi var ama potansiyelinin pek farkında değil. Önce uyuyan devi uyandırmak gerekiyor.

Örneğin Yatağan’da köklü geçmişi olan, yapım süreci Yatağan’a özgü birçok ürün var ama henüz bir Coğrafi İşaret Tescili alınabilmiş değil. Yüzyıllardır demircilik bıçakçılık zanaatının yapıldığı Yatağan’da ziyaretçilerin gezebileceği ve yüzyılların birikimini görebileceği mütevazı bir Bıçakçılık Müzesi’nden bile mahrumuz. Türkiye’de ve dünyada bıçakçılık alanında çalışan ustaları, tasarımcıları, akademisyenleri, üretici ve tedarikçi firmaları bir araya getirebilecek Denizli Uluslararası Bıçak Festivali gibi bir organizasyonumuz yok. Bıçakçılık sektörünün en önemli organizasyonu olan Dünya Bıçakçılık Başkentleri Ağı organizasyonuna üye olabilmiş değiliz. Bunlar önemli eksiklikler. Gördüğünüz gibi dev derin bir uykuda. Uyandırılmayı bekliyor.

ÇÖZÜM

Peki Yatağan bu uykudan nasıl uyanacak? Kim ya da kimler uyandıracak?

Öncelikle güçlü bir şekilde yola çıkılması son derece önemli. Konuyla ilgili kamu kurumu, sivil toplum kuruluşu, akademi ve özel sektör kuruluşu ayaklarından oluşan Denizli Bıçakçılık Komitesi’nin bir an önce kurulması gerekiyor. Bu komitenin kısa, orta ve uzun vadeli görevlerin tanımlanması, komite içi görev dağılımı yapılması, daimî ve faaliyet bazlı ekipler oluşturulması, bütçe oluşturulması gibi süreçlerin kısa sürede hayata geçirilmesi önemli. Kervanın yolda düzülmesi yöntemine mecbur kalmamak için iyi bir planlama yapılması şart.

Yatağan’da bıçakçılık ile ilgili müze ve deneme atölyesi kurulması gibi yapısal faaliyetler, üreticilerin toplam kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar, Yatağan markasına yönelik konumlama tutundurma çalışmaları ve Yatağan markasının tüketici ile çok katmanlı iletişimi gibi alt başlıklar oluşturulması ve her başlık için alt ekipler ve eylem planları hazırlanması gerekiyor.

EYLEM VAKTİ

Yol uzun ve meşakkatli. Zamanında atılmayan adımlar ve yapılması gereken işlerin birikmesi nedeniyle iş planı hacimli ve karmaşık. Eylem planının başarıya ulaşması iyi bir strateji ve bu stratejiyi taşıyabilecek iyi bir ekip ile mümkün. Ve tabii ki eylem planına sadık kalacak güçlü bir liderlik en önemli unsur.

Bu devasa dönüşümün lokomotifi olmaya en uygun isim Denizli Büyükşehir Belediyesi’nin Serinhisarlı Başkanı Bülent Nuri Çavuşoğlu. Serinhisarlı bir başkan Yatağan için çok büyük bir fırsat. Tabii aynı şekilde Bülent Nuri Çavuşoğlu için de tarihi bir sorumluluk söz konusu.

Umarım fırsatlar iyi değerlendirilir ve Yatağan uykusundan uyanır. Uyanır ve Yatağan markası önce Türkiye'de hak ettiği yere gelir, sonra da dünyaya açılarak küresel bir marka olma yolunda ilerlemeye başlar.

Vakit Yatağan’ın kınından çıkma vakti…