ÇİN’İN YENİ REKABET FORMÜLÜ

Çin’in sanayi stratejisini ve yol haritasını doğru analiz edebilmek için sırasıyla China 2035 vizyonunu, Made in China 2025 hedeflerini, 14 ve 15’inci Beş Yıllık Planlarını detaylı incelemek gerekiyor. Özellikle STK’ların ve Odaların, yasama ve yürütme organlarının detaylı incelemesinin faydalı olacağını değerlendirdiğim bu belgelere özetle değinmek istiyorum.

Çin 2035 Uzun Vadeli Hedefleri; modern sanayi sistemi, inovasyon kabiliyeti, dijital ekonomi, yeşil dönüşüm ve sosyal refah başlıklarını uzun vadeli bir kalkınma çerçevesine bağlamakta ve bu metin, 2035’e kadar Çin’in sosyalist modernleşmeyi büyük ölçüde gerçekleştirme hedefiyle uyumlu bir yol haritası sunmaktadır.

HAVA KİRLİLİĞİ SERT TEDBİRLERLE ÖNLENMİŞ

Pekin’e doğru yol alırken aklımda hep hava kirliliği vardı ve maske takmalı mı diye düşündük. Ancak, Çin 2035 kapsamında 2013-2017 yılları arasında çok sert tedbirler alınmış. Pekin 2010’ların başında hava kirliliğinde dünyanın en kirli şehirlerinden birisiyken, hava kirliliği DSO limitlerinin 10-40 kat üzerinde seyrederken, tüm şehir 2021 yılına gelindiğinde başka bir hal almış. 2021 yılında ilk kez hava kalitesi standartlarını karşılayan Pekin, artık iyi hava gün sayısında ülkede rekor kırmaya başlamış. Pekin 2013'ten bu yana hava kirliliğini yaklaşık %60'tan fazla azaltarak, temiz hava konusunda ciddi bir rol model de olmuş tüm ülkeye.

2015 yılında yayımlanan “Made in China 2025” programı, Çin’in imalat sanayisinde 10 ana sektörü öne çıkaran ve güçlü bir sanayi odağı yaratma haritasıydı. Çin resmi belgelerinde Çin’i “küresel yüksek teknoloji güç merkezi” haline getirmesi için öncelik verilen bu 10 sektör aşağıda gösterilmiştir.

14’üncü Plan, Made in China 2025 programını yüksek kaliteli kalkınma ve 2035 hedefleriyle bağladı. 15’inci Plan (2026-2030) ise bir önceki plandan daha keskin biçimde katma değer yaratabilen güçlü üreticiler oluşturmaya, bunları çoğaltmaya odaklanmış durumda. Bu kapsamda Çin, 15’inci Beş Yıllık Plan döneminde “yükselen sanayiler” ve “gelecek sanayileri” daha belirgin şekilde ayrıştırmış. Yüksek kaliteli kalkınmaya, teknoloji öz yeterliliğe (teknolojik bağımsızlık) erişmeye, yapay zekâya, yeşil dönüşüme, enerji güvenliğine ve yeni malzemelere odaklanan Çin’de 15’inci Plan’ın ilk yılı olan 2026’da entegre devreler, havacılık-uzay, biyomedikal ve düşük irtifa ekonomisi gibi yükselen sektörler desteklenecek; kuantum teknolojisi, biyomedikal üretim, hidrojen ve füzyon enerjisi, beyin-bilgisayar ara yüzleri, bedenlenmiş zekâ ve 6G gibi gelecek sanayileri için de hazırlık yapılacaktır.

Çin'in 15’inci Beş Yıllık Planı, ülkenin üretim gücünü düşük maliyetli imalattan yüksek teknoloji ve stratejik bağımsızlığa dayalı bir ekonomik yapıya dönüştürme hedefini ortaya koymaktadır. Plan iki ana eksen üzerine kurulmuştur:

1. Stratejik Yeni Gelişen Endüstriler (Bugün ticari olarak ölçeklenmiş sektörler):

• Yapay zekâ destekli bilgi teknolojileri
• Elektrikli araçlar ve batarya teknolojileri
• Robotik sistemler
• Yeni nesil malzemeler
• Biyoteknoloji
• İleri üretim ekipmanları
• Havacılık ve uzay

2. Geleceğin Endüstrileri (2030 sonrası dönemde küresel liderlik hedeflenen alanlar):

• Kuantum teknolojileri
• Hidrojen ekonomisi
• Nükleer füzyon
• Beyin-bilgisayar ara yüzleri
• İnsan benzeri robotlar ve fiziksel yapay zekâ (Embodied AI)
• 6G iletişim altyapıları
• Drone, eVTOL (ElectricVerticalTake-OffandLanding Aircraft-Elektrikli Dikey Kalkış ve İniş Yapabilen Hava Aracı) ve düşük irtifa hava taşımacılığı ekosistemi

Çin resmi makamlarının açıklamalarına göre bu sektörlerin toplam çıktısı 2025’te 870 milyar USD seviyesine yaklaşmış ve 2030’da 1,45 trilyon USD seviyesini aşacağı öngörülmüştür. Bu rakamlar, Çin’in stratejik sektörleri artık niş teknoloji alanları değil, ekonominin yönünü belirleyen büyük ekonomik hacimler olarak tasarladığını da teyit etmektedir.

YÜKSEK KALİTELİ KALKINMA MODELİ

Çin bu yeni planı “yüksek kaliteli kalkınma modeli” olarak da tanımlıyor. Çin, küresel dinamiklerin ve iç talebin geleceğini analiz ettiğinde; bugüne kadar oluşturduğu ölçekte (kapasite) yeterli seviyeye gelindiğini, daha fazla ölçek büyütmenin bu andan itibaren avantaj olmaktan çıkıp iç fiyat savaşına, dünya pazarında düşük kârlılığa, aşırı stoklara ve küresel ticaret gerilimlerine yol açacağını değerlendirmiş. Bu nedenle Çin, iç ve dış taleplere karşı ulaştığı kapasite yeterliliğinin de öz güveni ile artık üretmenin değil satabilmenin öne çıkacağı bir modele geçişin zorunluluğu üzerine sanayisini yeniden şekillendiriyor.

DİJİTAL ÜRÜNLERDE TAKAS PROGRAMI

Çin, iç tüketimi de yalnızca talep yaratmak için değil, sanayinin dönüşüm yönünü belirlemek için kullanıyor. Buzdolapları, çamaşır makineleri, televizyonlar, klimalar, su ısıtıcıları ve bilgisayar gibi ev aletleri yanında tanesi 6000 RMB’yi (CNY) veya 900 USD değerini geçmeyen cep telefonu, tabletler, akıllı saatler ve akıllı bileklikler gibi dijital ürünlerde takas programları yapılmakta ve nihai fiyatların %15’ine kadar takas indirimi uygulanmakta. Bu tür tüketim ürünleri takas/yenileme politikalarıyla Çin, yeşil ve akıllı ürünlere yönelimi destekleyerek ekonomik büyümeye katkı sunmakta ve devlet tüketicinin neyi alacağını, üreticinin neyi geliştireceğini ve pazarın hangi teknolojiye yöneleceğini aynı politika seti içinde yeşil dönüşüm ve atık yönetimi ile birlikte ele almaktadır. Böylece yeşil ürün, akıllı cihaz, dijital platform, ödeme altyapısı, döngüsel ekonomi ve lojistik hızı aynı zincirinin halkaları haline gelmektedir.